DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Murat Dursun Tosun
Murat Dursun Tosun
Giriş Tarihi : 29-06-2021 07:30

ORDU KAYMAKAMI LAZİSTAN HANEDANINDAN MEHMET ALİ BEY

 

 

Yazan-Hazırlayan:

Murat Dursun TOSUN

Araştırmacı-Yazar, Bilim Uzmanı

 

 

 

 

BOA Fon Kodu: FTG.f.. No: 660, Tarihi: 15.03.1893, Konusu: Ordu kaymakamı ve Lazistan hanedanından Mehmed Ali Bey'in Ordu kasabasında inşa ettirdiği cami.

 

Saye-i diyânet-vaye-i cenâb-ı padişâhide Ordu kaim-makamı Lazistan hanedanından saadetlü Mehmed Ali Beğ Eefendi’nin kise-i hamiyetinden Ordu kasabasında nam-ı nami-i cenâb-ı padişahiye mensuben maa-akar (gelir getiren müştemilatıyla beraber) müceddeden (yeni baştan) inşa ve ikmal etdirdiği cami-i şerifin resmidir.

Fi 3 Mart Sene (1)309 (1 Nisan 1893)

 

Ordu Kaim-makamı Mehmed Ali Rıza Efendi

 

Daha önce arşivden almış olduğum belgeyi okuma sırası gelince Ordu kaymakamı Mehmed Ali Bey’le tanıştım.(EK-1) Belgeyi okuyunca onun çalışkanlığı ve iyilikseverliğinden etkilendim ve hakkında nette araştırma yaptım. Onunla ilgili daha önce yazılmış iki yazıya rastlayınca ilgim daha da arttı. Arşive giderek hakkında biraz araştırma yaptım ve bulduğum belgeleri alarak okudum. Bunun yanında Mehmet Ali Bey’in yapımına vesile olduğu eserlerin fotoğraflarını da aldım. Bu fotoğrafların arka yüzlerindeki notları da okudum.

 

Bu arada Trabzon’la ilgili yaptığım bir çalışma esnasında Yomra nahiyesi müdürü olarak Mehmet Ali Bey adıyla karşılaşmıştım.(EK-2) Ancak o zaman Mehmet Ali Bey’in kim olduğunu bilmiyordum. Onunla ilgili okuduğum Ek-1’deki belgede Yomra-Akçaabad yolunun yapımında gayretleri olduğunu öğrenince bu kişinin daha sonra Ordu kaymakamı olan Mehmet Ali Bey olduğunu anladım.

 

27 Ocak 1887 tarihli bu belge Mehmet Ali Bey’in kaymakamlık imtihanına girmek için İstanbul’a geldiği ve girdiği imtihanda başarılı olarak diploma aldığı ancak bu arada yerine başkasının atandığı belirtilmekteydi. Sonraki yazışmalarda Mehmet Ali Bey’in inatçı ve kararlı kişiliği ile mücadele ederek hakkını aradığı görülmüştür. Sonrasın da Giresun’da da görev yapmıştır. 

           

Netteki bilgilere ve hakkındaki anlatımlara Ordu kaymakamı Mehmet Ali Bey, aslen Lazistan hanedanındandır. Mehmet Ali Bey’in mütemeyyiz (1) sınıfındandır. Bunu okuduğumuz belgelerde de görmekteyiz. Kendisi Hopa'nın Cordanzade ailesine mensuptur ve Ordu halkı tarafından dindarlığı ve çalışkanlığı ile tanınmakta olup, "Hacı Kaymakam" lakabıyla da anılmıştır.(2) İkinci yazıda kullanılan Mehmet Ali Bey’e ait fotoğrafta ise adı Mehmet Ali Rıza olarak yazılmıştır. (3) Her iki yazıda da Mehmet Ali Bey’in Ordu’da yaptığı hizmetler övülmüştür.

 

            Fakat asıl övgü ve ayrıntılar Mehmet Ali Bey’le ilgili okuduğumuz 1.belgede bulunmaktadır.  Öncelikle izinli olarak Hacca gittiği belirtilmiştir. Bu da onun dini bütün bir insan olduğunu göstermektedir. Öte yandan kendi kesesinden yaptırdığı pek çok hayır eseri de onun hayırseverliğini ve bu dünyaya değil ahiret hayatına önem verdiğini göstermektedir.

 

            Mehmet Ali Bey ahir ömründe neler yaptırmamış ki: İlk olarak Mehmet Ali Bey’in Giresun kaymakamlığı da yaptığı ve bu görevi esnasında Giresun-Karahisar ve Yomra-Akçaabad yollarının yapımına da önem verdiği, özel gayret gösterdiği anlaşılmaktadır.

 

            Ordu’da kendi parası ile Sultan Abdülhamid Han’a atfen bir cami inşa ettirmiştir. Ayrıca Kadiriye ve Rufâiye tarikatlerine mahsus tekke tekke yaptırmış, ermişlerden olduğu sanılan Şeyh Hacı Şakir Efendi’nin türbesini yeniletmiştir. Tekke ve türbeye kadar düzgün bir şose yol inşa ettirmiş, Çambaşı kasabasında da tekke ve bir mekteb-i ibtidai (ilkokul) yaptırmıştır. Kızı da bu hayra iştirak ederek 1 mekteb-i rüşdiye (ortaokul) mektebi yaptırmış, 2 ibtida-i mektebini de tamir ettirmiştir. Mehmet Ali Bey bunların yanında daha ne camiler, medreseler, kız ve erkek okulları yaptırmış, hükümet konaklarını elden geçirtmiş, Ordu ve Vona limanı iskeleleriyle Ordu kasabasında geliri belediyeye ait olan gaz deposu ve kasaba içinde yaya kaldırımları yaptırmıştır. Koleranın ortalığı kasıp kavurduğu sırada kendi para ve çabasıyla gerekli yardımlarda bulunmuştur. Çambaşı’na, Vona limanına uzanan şose yollar ile Akpunar, Taşhane ve Hükümet caddesi yolunu hazineye yük olmadan yaptırmayı başarmıştır. Mehmet Ali Bey’in bu çalışkanlığına istinaden Ordu’nun ileri gelen meclis idare azaları müştereken imzaladıkları 8 Mayıs 1893 tarihli mahzarları (çok imzalı dilekçeleri) ile onun taltif edilmesini istemişlerdir.

 

Gümüş imtiyaz madalyası sahibidir. Bir ara mîrimîranlık verilmesi de gündeme gelmiştir. Bunun neticesine yönelik bilgi yazıda bulunmamaktadır. Mehmet Ali Bey’le ilgili okunan diğer belgelerde EK-2’den sonra verilmiştir. O belgelerin tarihi EK-1’deki belgeden önceki tarihlere ait olsa da yazının gidişatı gereği bu şekilde düzenlenmiştir. Fotoğraflar için ise söylenecek fazla söz yoktur, onlar kendilerini anlatıyorlar, anlatmaya gerek yok çünkü görüyorsunuz!  Ancak şunu belirteyim ki Ordu arşivin fotoğraf koleksiyonu açısından şanslı bir yer. Zira her yere ait bu kadar çok fotoğraf yok. Mehmet Ali Bey hem eserleri yaptırmış hem de fotoğraflarını çektirerek bizlerin de görmesini sağlamıştır. Kendisine Allah’tan rahmet diliyorum. Ruhuyçün el-Fatiha

 

Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Hamza Soysal, Serkan Koçero, Bayram Pehlivan, Yılmaz Akçaalan, Özcan Baş ve Hafize Bozkurt’a teşekkür ederim.

 

EK-1

BOA Fon Kodu: DH. MKT. Dosya No: 2062, Gömlek No: 29, Tarihi: 3 (Za) Zilkade 1310 (19 Mayıs 1893), Konusu: Ordu Kaymakamı Mehmed Ali Bey'in bölgesinde yapmış olduğu hizmetlerden dolayı taltif edilmesi teklifi.

 

Huzur-ı Sami-i Cenâb-ı Vilâyet-penâhiye

Ordu kazası kaim-makamı olub bu kere me’zunen canib-i Hicaz-ı mağfiret-tiraza azimet bulunmuş (Hacca gitmiş) olan Lazistan hanedanından İzzetlü Mehmed Ali Bey Efendi’nin şimdiye kadar bulunduğu me’muriyetlerin cümlesinde umur-ı nafia ve harbiyece malen ve bedelen hidemat-ı memduha ibrazıyla ifa-yı bi’n-nam eylediği ve Giresun’dan Karahisar’a kadar inşa edilen tarik-i kebirde Giresun kaim-makamlığında bulunduğu esnada ikmal eylediği ve Trabzon’un Yomra ve Akçaabad şose tarikleri de (yolları da) vaktiyle mahsus-ı say’ (özel çalışma) ve himmeti bulunduğu vilayet-i celilelerince de malumdur. Kaim-makam-ı muma-ileyhin Ordu kaim-makamlığında müddet-i me’muriyetinde Ordu kasabasında kendi kise-i zatiyyesinden nam-ı nami-i cenâb-ı padişahiye mensuben ve müceddeden bir bab cami-i şerif ile ana (ona) meşrut iki dairede müteaddid akar ve kargir ve cesim maa müştemilat tarikat-ı aliyye-i Kadiriye ve Rıfaiye mahsus tekke ile mazanne-i kiramdan (ermişlerden olduğu sanılan) Şeyh Hacı Şakir Efendi kudduse sirruhu nam zat-ı mübarekin türbe-i şerifesi tamiratıyla yeniden bir türbedar odası ve mezkûr tekye ve türbeye kadar muhtasar (düzgün) bir şose tarik ve hükümetin merkez sayfiyesi olan Çambaşı kasabasında dahi bir bab tekye ve bir mekteb-i ibtidai ve kerimeleri taraflarından bir bab mekteb-i rüşdiye kezalik müceddeden ve iki bab ibtidai mektebleri de tamiren inşa ve ikmal etdirdiği gibi iane-i ahali ile de müteaddid hücreli mevaki-i müteaddide de üç bab medaris ve birkaç bab cevami-i şerife ile nefs-i kasabada kârgir ve cesim zükûr ve inasa (erkeklere ve kızlara) mahsus mekteb-i ibtidai inşa etdirilmiş ve dâhil-i kazada yüzyirmi bab mikdarı dahi mekâtib-i ibtidaiye te’sis ve küşad ile tamim-i maarif hususunda hüsn-i hidmed eylemişdir. Ordu merkez ve sayfiye kasabalarında iki bab daire-i hükümet teşvikat lazıme ile iane-i mübayaa ve inşa ile hazine-i celileye mal edilmiş ve nevahi-i mülheka hükümet konaklarının da tamiren ve müceddeden inşaatına himmet etmiş ve Ordu kasabasında gurrebaya mahsus müştemilatıyla beraber bir bab hastahane de vücuda getirmiş Ordu ve Vona limanı iskeleleriyle Ordu kasabasında varidat-ı belediyeye aid olarak gaz deposu ve derun-ı kasabada mükemmel suretle kaldırımlar yapdırmış ve koleranın hüküm-ferma olduğu esnada da malen ve bedenen mesai-i cemile-i insaniyet-kâri göstermiştir. Ahali-i kazanın hidmet-i mükellefiyetleri haricinde teşvikat-ı lazıme ile otuz kilometro tul (uzunluk) mesafede müceddeden müteaddid köprü ve menfez ve çeşmelerle Çambaşı şose tariki ve kezalik yirmi kilometro tulundaki Ordu kasabasından Vona (Perşembe) limanına mümtehi şoşe yoluyla üçbinsekizyüz metro tulunda Akpunar tarikini ve bin beşyüz metrelik kasabadan Taşhane ve Hükümet caddesi ki cem’an ellibeşbin ücyüz metro tulunda (uzunluğunda) mücedded şosenin hazine-i celileye bar (yük) olmaksızın inşa ve ikmaline ve Perşenbe nahiyesi dahilinde kırkbinbeşyüz metro tulunda hususi köy yollarının ta’miratına ihraz-ı muvaffakiyet (başarı kazanması) cihetiyle cümleden zat-ı akdesi hazret-i hilâfet-penâhi içün hayır dua aldırmışdır. İnşaat ve imarat-ı hayriye-i saireden maada yalnız ahalinin hidemat-ı mükellefiyetlerine ve hazine-i celileye bâr (yük) olmaksızın tesviye-i tarik ve meabir (köprüler) içün vuku’-bulan hidemat ve mesai-i vakıası la-ekal (en az) onbin lira yani bir milyon kuruş tahmin edilmişdir. Hidemat-ı vakıa-i ma’ruza teslimen ve inşaat ve ameliyat-ı tarike münhasıran zaman-ı ifdare-i devletlerine müsadifdir. Saye-i mamuriyet-vaye-i cenâb-ı padişâhide asâr-ı muvaffakiyet-i devletleriyle menafi’-i devlet ve millete şamil olan imârat ve terakkiyat-ı memleket uğurunda kaim-makam-ı muma-ileyhin öteden beru meşhud-i ‘uyûn-i âlemiyan olan hidemat ve muvaffakiyat-ı mütevaliye-i ümran-pervanesinin ezhet-cihet laik (uygun) ve müstehak olduğu (hakettiği) mükâfeât-i mütekâbile-i fâhiresine mazhariyeti emrinde delâlet-i (delil) celile-i fahimane ve zannımız namına olarak müsterhamdır. Ol-babda emr u ferman hazret-i men-lehu’l-emrindir.

Fi 21 Şevval Sene (1)310 ve fi 25 Nisan Sene (1)309 (8 Mayıs 1893)

Bende Aza / Bende Aza / Kâtib-i Tahrirat / Bende Aza / Bende Aza / Bende Müdir-i Mal / Bende Vekil-i Murahhasa Papaz Abraham / Bende Vekil-i Metropolid Papaz Soso / Ed-dai Müfti Es-Seyyid Hasan Hüseyin / Ed-dai Naib Kaza-i Ordu Mustafa

 

EK-2

BOA Fon Kodu: DH. MKT. Dosya No: 1388, Gömlek No: 5, Tarihi:  2 (C) Cemaziye’l-ahir 1304 (27 Ocak 1887), Konusu: Kaymakamlık imtihanı için Der-saadet'e geldiğinde yerine Hasan Hilmi Efendi'nin tayin edilmesinden dolayı Yomra Nahiyesi Müdürü Mehmed Ali Efendi tarafından verilen arzuhal muvacehesinde gerekli tedkikatın yapılması hususun Trabzon Vilayeti'ne yazıldığı.

 

Trabzon Vilâyet-i Celilesine

Fi 2 (C) Cemaziye’l-ahir Sene (1)304 ve fi 16 Kanun-i-evvel Sene (1)302 (27 Ocak 1887)

DEVAMI YARIN

NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Spor Toto Süper LigOP
  • 1Adana Demirspor00
  • 2Aytemiz Alanyaspor00
  • 3Altay00
  • 4Fraport-TAV Antalyaspor00
  • 5Medipol Başakşehir00
  • 6Beşiktaş00
  • 7Çaykur Rizespor00
  • 8Fatih Karagümrük00
  • 9Fenerbahçe00
  • 10Galatasaray00
  • 11Gaziantep Futbol Kulübü00
  • 12Giresunspor00
  • 13Göztepe00
  • 14Atakaş Hatayspor00
  • 15Kasımpaşa00
  • 16Yukatel Kayserispor00
  • 17İttifak Holding Konyaspor00
  • 18Demir Grup Sivasspor00
  • 19Trabzonspor00
  • 20Helenex Yeni Malatyaspor00
Gazete Manşetleri
ARŞİV ARAMA
tekirdağ mutlu son trabzon mutlu son osmaniye mutlu son rize mutlu son sakarya mutlu son samsun mutlu son şanlıurfa mutlu son siirt mutlu son sinop mutlu son sivas mutlu son tokat mutlu son evde masaj