AVUSTRALYA BASININDA ÇANAKKALE MUHAREBELERİ-2

Prof. Dr. Ali SARIKOYUNCU

Prof. Dr. Esra SARIKOYUNCU DEĞERLİ

DÜNDEN DEVAM

30 Mart tarihli The Argus’un haberinde de hava koşullarının düzeldiği ve Seddülbahir bölgesinde beş ayrı kumsalın belirlendiği, bunlardan Sığırini (Morto) koyu – Hisarlık Burnu, Ertuğrul Koyu, Tekekoyu, İkizkoyu ve Zığındere kumsallarına çıkarma yapıldığı bildirilmektedir. Kara çıkartmasının yapılması Avustralya basınında büyük bir sevinç yaratmıştır. Çünkü çıkartma yapan birlikler içerisinde Anzak kolordusu da yer alıyordu. Avustralya kamuoyu, bu savaşta yer alarak kendilerinin bir sömürge insanı değil, millî bir karakter taşıyan Avustralyalılar olduklarını ispatlama imkânına kavuşmuş olduklarını düşünüyordu[36].

The Mercury’de de 25-27 Nisan tarihlerindeki harekâtı ve daha sonrakilerini anlatırken iyimser bir grafik çizmiştir. 25-27 Nisan’daki harekât başarılı olmuş, 28-29 Nisan’da karaya asker çıkarılmıştır[37]. Argus’a göre, Türklerin erzak ve savaş malzemesi gereksinimleri karşılanamamaktadır. Bu nedenle de gazetede Türklerin çok fazla dayanamayacağı iddia edilmektedir[38]. Bu haber kasıtlı olarak, kendi kamuoylarının moralini yükseltmek için verilen bir haberdir. Ayrıca bu haberden İngilizlerin harekâta devamda kararlı oldukları da anlaşılmaktadır.

3, 6, 7, 8 Mayıs 1915 tarihli gazetelerde Avustralya ve Yeni Zelanda askerlerinden oluşan Anzak Kolordusu’nun Arıburnu Çıkartması için tahsis edildiği ve bu ordunun Kabatepe kuzeyine çıkartma yaptığı bildirilmektedir[39]. Yine 12-21 Mayıs tarihli haberler de Anzak askerlerinin Seddülbahir bölgesine yaptığı çıkartmaya dair bilgiler içermektedir. Ancak kendi kamuoylarını rahatlatmak adına cephe ile ilgili doğru haberler vermedikleri saptanmıştır. Gazetelerde kendi hücumlarının ilerlediği öne sürülmektedir. Türklerin Kilidbahir’de ancak zayıf bir surette kendilerini savunabildikleri, Çanakkale’nin tahrip edildiği, Gelibolu’nun hasara uğradığı iddia edilmektedir[40].

Bununla birlikte Çanakkale Muharebeleri’nin uzaması, İtilaf Devletleri’nin bir türlü sonuç alamaması ve savaşta ölen asker sayısının fazlalığı Avustralya kamuoyunda olumsuz etkiler yaratıyordu. Gazetelerde savaşta kaybedilen kişilerin isimleri yayınlanmaya başlamıştı[41]. Avusturya gazeteleri, Çanakkale’deki başarısızlığın nedenini de, İngiliz ve Fransız amirallerinin arasında çıkan anlaşmazlıklara bağlamışlar ve başarı elde edilemezse İngiltere’de hükümetin düşeceği yolunda fikirler üretmeye başlamışlardır. İngiltere/Londra’da yayınlanan Daily News Gazetesi referans gösterilerek Bahriye Nazırı olan Winston Churchill’in sadece donanmayla Çanakkale Boğazı’nın geçilebileceği, ardından da rahatça İstanbul’a ulaşılabileceği konusundaki ısrarcı tavrı sonucu gerçekleştirilen Çanakkale operasyonu nedeniyle hakkında gensoru açıldığına değiniliyordu[42]. Bu haberlerden de anlaşılacağı üzere Avustralya kamuoyu bu sıralarda savaşta yaşanan gelişmelerden dolayı huzursuzdu.

Mayıs sonlarından itibaren Avustralya basınının da Çanakkale Muharebeleri’ni kazanma konusunda ümitsizliğe kapılmaya başladıklarını görmekteyiz. Örneğin The Mercury, General Serafilin, Fransız Generali Vanderberg’in ağır surette yaralandığını, İngiliz Generali Beryekes’in öldüğünü, Çanakkale’den elde edilen haberlere göre çabuk şekilde kesin sonucun elde edilmesi ümidinin zayıf, kayıpların ise fazla olduğunu, Türk gemilerinin taarruza engel bulunduğunu ifade etmekten kaçınmadıklarını görüyoruz[43]. İtilaf Devletleri’nin bu sıralarda kayıpları gitgide artmaktadır. Çanakkale Muharebeleri’nde Temmuz-Ağustos aylarında Seddülbahir’de 8.000, Arıburnu’nda 10.000, 1 Ağustos’ta Adalar Denizi’nde 7.000, Arıburnu’nda 2.000 olmak üzere toplam son altı günde 27.000 ölü ve beş bin yaralısı olduğunu The Sydney Morning Herald Gazetesi ifade etmektedir. Ayrıca gazetede Avustralyalı ve Yeni Zelandalıların zaferler yarattıklarına vurgu yapılarak, savaşta kaybedilen askerlerin isim ve fotoğraflarının yayınlanmasına devam edilmiştir[44].

1915 yılının Aralık ayından itibaren artık İtilaf güçlerininsavaşı kaybettiği belli olmuş gibidir. Buna rağmen Avustralya gazetelerinde hala savaşın kazanılabileceğine dair umut yok değildir. Örneğin The Sydney Morning Herald Gazetesi, 18 Aralık 1915’te Yeni Yıl kutlamalarının İstanbul’da yapılabileceğinden bahsetmektedir[45]. Ancak Ocak 1916’ya gelindiğinde Avustralya basını kalan ümidini de yitirmiş ve savaşta yapılan hatalar hakkında eleştiriler yayınlanmaya başlamıştır. Bu hatalardan en önemlisi de Suvla Limanı’na Kitchener’ın ordusu yerine Anzak kolordusunun gönderilmiş olmasıdır. The Sydney Morning Herald Gazetesi’ne göre eğer Avustralyalı askerler Suvla Limanı’nda değil de Kitchener’ın deneyimsiz askerleri yerine görevlendirilmiş olsa idi, Avustralya askerileri savaşı kazanırlardı[46]. The Argus’da da bir taraftan savaşın kaybedilme nedenleri üzerinde durulurken, diğer taraftan da bütün Gelibolu’daki adalardan İtilaf askerlerinin boşaltma hareketi etraflı bir şekilde anlatılmaktadır. Ayrıca gazetede savaşın kaybedilmesine rağmen Avustralyalı askerlerin kahramanlıkları dile getirilerek, görevlerini başarıyla yerine getirdikleriiçin mutluluk duydukları ifade edilmektedir[47].

AVUSTRALYA BASININDA ÇANAKKALE MUHAREBELERİ-2

Sonuç

Avustralya kamuoyu için Çanakkale Muharebeleri büyük anlam taşımaktadır. Çanakkale Muharebeleri’nde, ordusuyla, cesaretleriyle dünya kamuoyu nazarında kendilerinin bir sömürge değil, millî bir karakter taşıyan Avustralyalılar olduklarını ispatlama imkânı olarak değerlendirmişlerdir. Bu nedenle de Çanakkale Muharebeleri başladığı andan itibaren Avustralya basını savaşla yakından ilgilenmiş, savaşın gidişatını anında kendi kamuoylarına aksettirmek için yoğun çaba harcamıştır. Çanakkale Muharebeleri’nin başladığı ilk günden itibaren savaşla ilgili haberler gazetelerin birinci sayfasında yer almış, bununla da yetinilmeyerek arka sayfalarda ikinci kez değinilerek, olaya ışık tutulmaya çalışılmıştır.

Çanakkale Muharebeleri sırasında The Argus, The Sydney Morning Herald ve The Mercury gibi büyük gazeteler savaşı yakından takip edebilmek için bölgeye muhabirlerini göndermiştir. Ayrıca İngiliz gazeteleri ile de irtibatlı olarak çalışmışlardır. Bu sayede haberler neredeyse hiç vakit kaybetmeden Avustralya kamuoyuna ulaştırılmıştır. Bu gazetelerin verdikleri haberler karşılaştırıldığında da birbirini tuttuğu görülmektedir. Ayrıca diğer küçük gazetelerin savaş cephesinde muhabirleri olmadığı için haberleri bu üç gazeteden edinmiş oldukları da saptanmıştır. Bu nedenle çalışmamızda bütün gazetelerin hepsinin birden zikredilmesi gerekli görülmemiştir.

Savaş esnasında Avustralya basınının yer yer Osmanlı ordusunun durumuna ve Türk kamuoyunun görüşlerine de yer verdiği görülmektedir. Her ne kadar yukarıda söz edilen büyük gazeteler İstanbul’da muhabir bulundurmuşlarsa da, büyük çoğunlukla bu konulardaki bilgileri İngiliz basını aracılığı ile elde etmişlerdir.

Hem Avustralya basınının haberlerinin büyük çoğunluğunu İngiliz basınından almış olması, hem de İngiltere’nin müttefiki pozisyonunda olmaları nedeniyle savaşın gelişimi ile ilgili haberler son derece yanlı şekilde aksettirilmiştir. İtilaf güçleri savaşta yenilgiye uğrasalar dahi savaştaki bu gelişmeler mümkün mertebe kamuoyuna duyurulmamaya çalışılmıştır. Hatta Fransa ve Amerika gibi İtilaf devleri basınında dahi savaşın kaybedilmekte olduğu açıkça ifade edildiği savaşın son dönemlerinde bile Avustralya basını yenilgiyi kabullenmekte zorlanmıştır.

KAYNAKÇA

Kitaplar ve Makaleler

-Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılâp Tarihi, C. III, Kısım: 1, Ankara 1983.

-Bean, Edward, The Story of Anzac: the first phase, First World War Official Histories, London 1941.

-Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi V. Cilt Çanakkale Cephesi Harekâtı 1inci, 2 inci ve 3 üncü Kitapların Özetlenmiş Tarihi (Haziran 1914-9 Ocak 1916), Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayınları, Ankara 1997.

-Çelik, Birten, Çanakkale Savaşı’nın İzmir Basınında Yankıları, Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir 1992.

-Esenkaya, Ahmet, Türk Basınında Çanakkale Muharebeleri (3 Kasım 1914- Şubat 1916), Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara 2003.

——- , “Çanakkale Savaşları Sürecinde Türk Basını”, (Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı/ The Turkish Yearbook of Galipoli Studis, Sayı: 1, Mart 2003.

-Koyuncu, Aşkın-Keskin, Özkan-Sönmez, Cahide Sınmaz, Çanakkale Savaşları Bibliyografyası, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, Ankara 2010.

-Sabis, Ali İhsan, Harp Hatıralarım Birinci Dünya Harbi, C. 4., Nehir Yayınları, İstanbul 1991.

-Sarıkoyuncu Değerli, Esra, Türk-Bulgar İlişkilerinde Mustafa Kemal Atatürk (1913-1938). Kütahya Rumeli Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Yay., Kütahya 2009.

-Smith, Lenard, The Aboriginal Population of Australia, Australian National University Press, Canberra 1980.

-Steel, Nigel-Hart, Peter, Gelibolu Yenilginin Destanı, Çev. Mehmet Harmancı, Yeni Binyıl Yay, İstanbul 1997.

Gazeteler

-The Sydney Morning Herald, 12 Şubat 1915-30 Ocak 1916.

-The Argus, 12 Şubat 1915-30 Ocak 1916.

-The Advertiser, 12 Şubat 1915-30 Ocak 1916.

-The Mercury, 12 Şubat 1915-30 Ocak 1916.

-Northern Territory Times, 12 Şubat 1915-30 Ocak 1916.

Kaynaklar

  1. Ali İhsan Sabis, Harp Hatıralarım Birinci Dünya Harbi, C. 4., Nehir Yay., İstanbul 1991, s. 236-237.
  2. Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi V. Cilt Çanakkale Cephesi Harekâtı linci, 2 inci ve 3 üncü Kitapların Özetlenmiş Tarihi (Haziran 1914-9 Ocak 1916), Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yay., Ankara 1997, s. 115-117; Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılâp Tarihi, C. III, Kısım: 1, Ankara 1983, s. 62.
  3. Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi V. Cilt Çanakkale Cephesi Harekâtı 1inci, 2 inci ve 3 üncü Kitapların Özetlenmiş Tarihi, s. 195-208; Bayur, a.g.e., s. 69.
  4. Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu anlamına gelen ANZAC (Avustralia and New Zeland Army Corps) kelimelerinin baş harflerinden meydana gelmiş bir kısaltmadır.
  5. Ayrıntılı bilgi için bkz. Lenard Smith, The Aboriginal Population of Australia, Australian National University Press, Canberra 1980.
  6. Bkz, Edward Bean, The Story of Anzac: the first phase, First World War Official Histories, London 1941.
  7. Ahmet Esenkaya, Türk Basınında Çanakkale Muharebeleri (3 Kasım 1914-Şubat 1916), Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara, 2003; Ayrıca Ahmet Esenkaya’nın “Çanakkale Savaşları Sürecinde Türk Basını”, (Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı/ The Turkish Yearbook of Galipoli Studis, Sayı: 1, Mart 2003, s. 36-63) adlı bir makalesi de yayınlanmıştır.
  8. Birten Çelik, Çanakkale Savaşı’nın İzmir Basınında Yankıları, Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir 1992. Ayrıca Çanakkale Savaşları ile ilgili yapılan çalışmalar için bkz.: Aşkın Koyuncu-Özkan Keskin-Cahide Sınmaz Sönmez ve Diğerleri, Çanakkale Savaşları Bibliyografyası, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksel Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, Ankara, 2010.
  9. , Esenkaya, a.g.e., s. 63-90, 107-122, 134-140, 186-225.
  10. The Sydney Morning Herald, günlük olarak yayınlanan Avustralya’nın önemli liberalizm çizgisindeki gazetelerinden biridir. Yayın hayatına 1831 yılında başlamıştır. 1831-1890 yılları arasında “Australian Free Press” ve 1890-1910 yılları arasında da “Sydney Herald” adlarıyla çıkarılmıştır. Gazetenin sahibi Charles Kemp ve John Fairfax’dır.
  11. The Argus, 1846 yılında kurulan ve 1957 yılında kapatılan günlük bir gazetedir. Avustralyanın en muhafazakâr gazetesi olarak tanınmaktadır. 1949 yılında İngiltere’de çıkarılmakta olan Daily Mirror Gazetesi grubuna dâhil olmuştur. Bu tarihten sonra gazetenin liberal bir söylev benimsediği görülmektedir. Gazetenin sahibi David Syme’dir.
  12. The Advertiser 1858 yılında yayın hayatına başlayan günlük bir gazetedir. İlk olarak “The South Australian Advertiser” adıyla yayınlanmıştır. 1946 yılında İngiltere’de çıkarılmakta olan Sunday Mail Gazetesi grubuna dâhil olmuştur. Bu tarihten sonra tamamen İngiliz politikası çıkarları doğrulturunda bir yayın politikası benimsemiştir. Gazetenin sahibi Frederick Britten Burden ve John Langdon Bonython’dır.
  13. The Mercury 1860 yılında yayın hayatına başlayan okunma oranı yüksek olan günlük bir gazetedir. Gazetenin sahibi John Davies’dır. Gazete genel olarak liberal bir çizgiye sahiptir.
  14. The Northern Territory Times and Gazette 1873 -1932 yılları arasında yayın yapan günlük bir gazetedir. Bu gazete 1873-1927 yılları arasında “The Northern Territory Times and Gazette” ismiyle çıkarılmıştır. Muhafazakâr bir gazetedir.
  15. Nigel Steel-Peter Hart, Gelibolu Yenilginin Destanı, Çev. Mehmet Harmancı, Yeni Binyıl Yay, İstanbul 1997, s. 2.
  16. Bulgaristan’ın Birinci Dünya Savaşı’na girişi hakkında ayrıntılı bilgi için bkz., Esra Sarıkoyuncu Değerli, Türk-Bulgar İlişkilerinde Mustafa Kemal Atatürk (1913-1938), Kütahya Rumeli Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Yay., Kütahya 2009, s. 56-93.
  17. The Sydney Morning Herald, 24 Şubat 1915, s. 1,10. Ayrıca bkz. EK I.
  18. The Argus, 8 Şubat 1915, s. 9; Northern Territory Times, 11 Şubat 1915, s. 6.
  19. Steel-Hart, a.g.e., s. 2-9.
  20. The Argus, 9 Şubat 1915, s. 1,7.
  21. The Advertiser, 12 Şubat 1915, s. 1,15.
  22. The Argus, 22 Şubat 1915, s. 1,7. Ayrıca bkz. EK: II.
  23. The Sydney Morning Herald, 22 Şubat 1915, s. 1,9. Ayrıca bkz. EK: III.
  24. The Argus, 23 Şubat 1915, s. 1,7; The Mercury, 23 Şubat 1915, s. 1,5.
  25. The Argus, 23 Şubat 1915, s. 1,7.
  26. The Mercury, 26 Şubat 1915, s. 1,5; The Sydney Morning Herald, 27 Şubat 1915, s. 1,9.
  27. The Advertiser, 27 Şubat 1915, s. 15. Ayrıca bkz. EK: IV.
  28. The Mercury, 1 Mart 1915, s. 1,4.
  29. The Argus, 1 Mart 1915, s. 19.
  30. The Sydney Morning Herald, 5 Mart 1915, s. 1,9;The Mercury, 5 Mart 1915, s. 5; The Argus, 6 Mart 1915, s. 19; The Sydney Morning Herald, 8 Mart, 1915, s. 9; The Argus, 9 Mart 1915, s. 9; The Sydney Morning Herald, 10 Mart 1915, s. 13.
  31. The Sydney Morning Herald, 15 Mart, 1915, s. 9.
  32. The Mercury, 15 Mart 1915, s. 13.
  33. The Argus, 18 Mart 1915, s. 1,7; The Sydney Morning Herald, 22 Mart 1915, s. 1. Ayrıca bkz. EK: V.
  34. The Sydney Morning Herald, 25 Mart, 1915, s. 9.
  35. The Argus, 27 Mart 1915, s. 7.
  36. The Argus, 30 Mart 1915, s. 1,7.
  37. The Mercury, 30 Mart 1915, s. 5.
  38. The Argus, 30 Mart 1915, s. 1,7; The Sydney Morning Herald, 30 Mart 1915, s. 9.
  39. The Sydney Morning Herald, 3,8 Mayıs 1915, s. 1,9; The Argus, 6,7 Mayıs 1915, s. 7.
  40. The Sydney Morning Herald, 12-21 Mayıs 1915, s.1,9.
  41. The Sydney Morning Herald, 4, 11, 19, 24, 28, 31 Mayıs 1915, s. 5, 5, 14, 3, 5, 5.
  42. The Sydney Morning Herald, 21 Mayıs 1915, s. 9.
  43. The Mercury, 30 Mayıs 1915, s. 5.
  44. The Sydney Morning Herald, 30 Ağustos 1915, s. 3. Ayrıca bkz. EK: VI.
  45. The Sydney Morning Herald, 18 Aralık 1915, s. 11.
  46. The Sydney Morning Herald, 14 Ocak 1916, s. 8.
  47. The Argus, 13 Ocak 1916, s. 9. Ayrıca bkz. EK: VII

Yayınlanmış kaynak: Ali Sarıkoyuncu, Esra Sarıkoyuncu Değerli. Avustralya Basınında Çanakkale Muharebeleri. Atam. 2009; XXV(): 39-62.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Ali Sarıkoyuncu - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Ordu Hayat Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Ordu Hayat hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Ordu Hayat editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Ordu Hayat değil haberi geçen ajanstır.