GÜNCEL
Giriş Tarihi : 06-07-2021 07:39   Güncelleme : 06-07-2021 07:39

​​​​​​​PERŞEMBE YEŞİLKÖY MAHALLESİ KURTULUŞ SAVAŞI ŞEHİTLERİ ANITI “KUTLUCALILARI” KUTLUYORUZ

​​​​​​​PERŞEMBE YEŞİLKÖY MAHALLESİ KURTULUŞ SAVAŞI ŞEHİTLERİ ANITI  “KUTLUCALILARI” KUTLUYORUZ

 

Hazırlayan: Em.Astsubay Selçuk ŞEN

 

Harbin sonunda mağluplar arasında yerini almak durumda kalan Osmanlı Hükümeti 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesini imzalamak durumunda kalmıştır. Mütarekenin şartları gereği ordularını terhis etmek durumunda bırakılan Osmanlı Devletinin Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgesinde, silah teslim etme ve personel terhisini henüz uygulamamış üç Kolordusu ve bunlara bağlı toplam sekiz Fırkası (Tümen) bulunmaktaydı.

Bunlar;

*3’üncü Kolordu (Sivas)

Kolordu Kumandanı: Erkan-ı Harbiyye Miralayı Refet Bey (BELE), ardından Erkan-ı Harp Miralayı Selahattin Bey (KÖSEOĞLU).

3’üncü Kolordu’ya bağlı Fırkalar ve Kumandanları:

-5’inci Kafkas Fırkası (Amasya): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Ahmet Rıza Bey, ardından Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Cemil Cahit Bey (TOYDEMİR).

-15’inci Fırka (Samsun): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı İsmail Hakkı Bey, ardından Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Şefik Avni Bey (ÖZÜDOĞRU).

 

*15’inci Kolordu (Erzurum)

Kolordu Kumandanı: Mirliva Musa Kazım Bey (KARABEKİR).

15’inci Kolordu’ya bağlı Fırkalar ve Kumandanları:

-3’üncü Kafkas Fırkası (Tortum): Erkan-ı Harbiyye Miralayı Rüştü Bey.

-9’uncu Kafkas Fırkası (Erzurum): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı “Deli” Halit Bey (KARSIALAN).

-11’inci Kafkas Fırkası (Van): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Cavit Bey (ERDELHUN).

-12’nci Fırka (Horasan): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Osman Nuri Bey (KOPTAGEL).

 

*13’üncü Kolordu (Diyarbakır)

Kolordu Kumandanı: Erkan-ı Harbiyye Miralayı Ahmet Cevdet Bey.

13’üncü Kolorduya bağlı Fırkalar ve Kumandanları:

-2’nci Fırka (Silvan): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Aşir Bey (ATLI), ardından Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Akif Bey (ERDEMGİL).

-5’inci Fırka (Mardin): Erkan-ı Harbiyye Kaymakamı Kenan Bey (DALBAŞAR).

 

BMM Hükümeti’nin 1920 Yılında Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgesinde Seferberlik Planlaması…

Mirliva Mustafa Kemal Bey’in (ATATÜRK) 19 Mayıs 1919 tarihinde Samsun’a çıktığı tarih itibarıyla 3’üncü Kolordu (Sivas) (iki Fırkalı), 15’inci Kolordu (Erzurum) (dört Fırkalı) ve 13’üncü Kolordu (Diyarbakır) (iki Fırkalı) Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgesinde henüz terhis işlemi uygulamamış birlik bütünlüğünü koruyan kuvvetlerimizdi.

Erzurum ve Sivas kongre sürecinin ardından Heyeti Temsiliye Reisi Mustafa Kemal Bey (ATATÜRK) önderliğinde oluşturulan BMM Hükümeti süratle milli bir uyanış ve direniş cephesi vücuda getirmişti.

Doğu sınırımızda Ermenilerle olan mesele henüz çözülemediği gibi diğer taraftan Gürcülerle de problemler yaşanmaktaydı. Ankara Hükümeti’nin bölgeyle ilgili kaygısı Karadeniz’den yapılması muhtemel çıkarma harekâtıyla cesaretlenecek olan Rum eşkıyanın silahlı eylemleri ve Gürcistan-Ermenistan-Azerbaycan hattının kontrol altında tutmak maksadıyla İngilizlerin Karadeniz’de çıkartma harekâtı icra etmeleriydi.

Ankara Hükümeti İngiliz, Gürcü ve Ermeni güçlerinin, Türk kuvvetlerinin savunma hatlarına gerek denizden gerekse karadan yapacakları muhtemel saldırı durumuna karşın 15’inci Kolordu Kumandanlığından alternatif harekât, lojistik ve seferberlik planları yapılmasını emretmişti. 26 Nisan 1920 ve 4 Haziran 1920 tarihinde 15’inci Kolordu Kumandanı Mirliva Musa Kazım Bey (KARABEKİR) Ankara Hükümetine iki plan sunmuştur. Bu planların “Seferberlik Hususu” bölümünde (Kolordu Ahz-ı Asker Heyeti Başkanlığı-Kolordu Asker Alma Daire Başkanlığı) BMM Hükümeti tarafından harekât planının onaylanması ile birlikte kimlerin silahaltına alınacağı şu şekilde etüt edilmişti:

(a) 1898 ve 1900 doğumlular muharip birliklere,

(b) 1891 ve 1893 doğumlular geri hizmet birliklerine,

(c) 1901 doğumlular derhal depo (eğitim) birliklerine sevk edilecekti. Diğer taraftan, emsalleri silahaltına alınanlardan firari ve bakaya durumunda olanlarında birliklere derhal sevki yapılacaktı.

Bu plan uygulamaya geçtiği anda 15’inci Kolorduya bağlı 3’üncü Kafkas Fırkası (Birlikleri: Rize, Trabzon, Giresun ve Gümüşhane’de ) yalnızca 1898 ve 1899 doğumluları seferberlik kapsamında silahaltına alacak diğer doğumlular Kuvayı Milliye Teşkilatına bırakılacaktı. Diğer taraftan Samsun’da karargâhı bulunan 15’inci Fırka ilk etapta seferberlik planlaması dışında kalmış olsa da sorumluluk bölgesinde oluşan menfi durum karşısında BMM Hükümetince esasları belirlenen seferberlik uygulamasına girişecektir.

24 Numaralı Kararname…

15’inci Kolordu Kumandanlığının harp ve taarruz planlarının BMM Reisi Mustafa Kemal Bey tarafından BMM’ne sunulması ve plan üzerinde detaylı görüşmelerin yapılmasının hemen ardından, İcra Vekilleri Heyeti’nin 8 Haziran 1336 (1920) tarihli içtimasında seferberlik hususu ile alakalı 24 Nu.lı Kararname, BMM Reisi Mustafa Kemal, Umumi Şeriye Vekili, Müdafaa-i Milliye Vekili, Adliye Vekili, Dahiliye Vekili, Hariciye Vekili, Maliye Vekili, Maarif Vekili, Nafıa Vekili, Umuru İktisadiye Vekili, Sıhhiye Vekili ve Erkan-ı Harbiye-i Umumi Reisi tarafından onaylamıştır.

Kararnameye göre: “…21 Temmuz 1330 (3 Ağustos 1914) tarihinde ilan edilen Genel Seferberliğe hitam bulmuş (sona ermiş) nazariyle (gözüyle) bakılamayacağına…” heyetçe karar verilmişti.

Not:      24 numaralı Kararname, 31 Ekim 1923 tarihinde “Seferberliğin İlgasına Dair 365 Nu. lı Kanunun” kabulüne kadar amir uygulama olarak uygulanmıştır.

Mütarekenin ilgili maddesinin uygulandığı kıtalardan terhis edilenler, BMM Hükümetinin bu kararnamesi ile yeniden silahaltına alınacaktı. Kararnamenin uygulanmasıyla birlikte birçok kaza ve nahiyede maalesef kararnamenin hilafında tutum sergileyip dağa çıkanlar olduğuna azda olsa rastlanılmakla birlikte kıtalarına iltihak edenlerin sayısı oldukça yüksek olmuştur.

Kuvayı Milliye yapılanmasına kısa sürede son veren BMM Hükümeti, Şark ve Garp Cephesi Kumandanlıklarını teşkil ederek top yekûn bir mücadeleye girişmiştir.

Kutlucalı altı kahramandan;

İbrahim oğlu Hamdi (1899) ve Osman oğlu Mehmet (1899) karargâhı Samsunda bulunan 15’inci Fırka Kumandanlığının efradıydılar.

 

15’inci Fırka: Mütareke sonrası Samsun, Ordu, Giresun, Bafra, Sinop, Çarşamba, Terme ve Kavak mıntıkalarında sayısız çete ve şaki grubun cinayet ve yağmalarına şahitlik etmiş, Samsun’un İngiliz İşgalinde ve Mirliva Mustafa Kemal Bey’in Samsun’a çıktığı tarihte Samsun’da konuşlu olan Fırkadır. Bünyesindeki 45, 38 ve 56’ncı Alaylar ve Topçu Alayı ile 9’uncu Ordu Kumandanlığının karargâhı Sivas’ta bulunan 3’üncü Kolordu’suna bağlı 15’inci Kafkas Fırkası 20 Aralık 1920 tarihinde 3’üncü Kolordunun lağıv edilmesinin ardından Merkez Ordusu Kumandanlığı (Mirliva Nurettin Bey –Sakallı Nurettin Paşa) emrine girmiştir. Bu tarihten itibaren adı “15’inci Fırka Kumandanlığı” olarak değiştirilmiştir. Merkez Ordusu kuruluşunda bulunduğu sürece özellikle Bafra, Çarşamba ve Terme mıntıkalarında Rum, Ermeni ve Türk eşkıya grupları ile mücadele eden Fırka diğer taraftan hariçten bölgeye taşınan silahlı Rumların kıyı kesimlerinden karaya çıkmalarına da engel olma noktasında çok fazla operasyon icra etmiştir. Mayıs 1921 tarihinde 10’uncu Fırkanın teşkili çalışmalarına başlanılmış, kuruluşu Haziran 1921’de tamamlanan 10’uncu Fırkanın Samsun, Karamut ve Kavak bölgesine konuşlanmasının ardından 15’inci Fırka kafileler halinde Batı Cephesi emrine girmek üzere Haymana bölgesine intikal etmeye başlamıştır. Temmuz 1921 tarihinde intikalini tamamlayan 15’inci Fırka başlangıçta Batı Cephesi’nin ihtiyat kuvvetleri arasında yerini aldı.

Harbin ilerleyen evresinde Batı Cephesi 3’üncü Grup birlikleri içerisinde Sakarya Meydan Muharebesine iştirak eden ve çok fazla şehit veren Fırkanın bünyesindeki birlik efradına dâhil oldukça fazla Ordulu kahramanda mevcuttu.

Bu kahramanlardan:

İbrahim oğlu Hamdi (1899) 15’inci Fırka Kumandanlığı 38’inci Alay efradı iken, 28 Haziran 1921 tarihinden Garp Cephesi-Meydan Harbinde şehit düştü.

Osman oğlu Mehmet (1899) ise 15’inci Fırka Kumandanlığı 56’ıncı Alay efradı iken, 1 Temmuz 1921 tarihinde Garp Cephesi-Çal Dağı Muharebesinde şehit düştü.

 

Yukarıda, Batı Cephesi 3’üncü Grup birlikleri içerisinde Sakarya Meydan Muharebesine iştirak eden ve çok fazla şehit veren 15’inci Fırkanın bünyesindeki birlik efradına dâhil oldukça fazla Ordulu kahramanın mevcut olduğundan bahsetmiştik.

İbrahim oğlu Hamdi (1899) ve Osman oğlu Mehmet (1899)’in “toprağım” “hemşerim” “tertibim” diyerek aşını ve ekmeğini paylaştığı bu Ordulular kimlerdi? Hamdi ve Mehmet’in Kumandanları kimleri?

15’inci Fırkanın Samsun’daki Son Komuta Heyeti:

1.         15’inci Fırka (Tümen) Kumandanı Miralay (Alb.) Şükrü Naifi Bey.

2.         56’ncı Alay Kumandanı Kaymakam (Yb.) Fehmi Bey.

3.         45’inci Alay Kumandanı Kaymakam (Yb.) Kamil Bey.

4.         38’inci Alay Kumandanı Kaymakam (Yb.) Demir Ali Bey.

5.         Erkan-ı Harp Reisi (Kur. Bşk.) Erkan-ı Harp Binbaşı (Kur. Bnb.) İhsan Bey.

6.         Muamelat-ı zatiye Şb. Md. Yzb. İsmail Hakkı Bey.

7.         Makineli Tüfek Sb. Yüzbaşı Hulusi Bey.

8.         38’inci Alay 3’üncü Bl. K. Yüzbaşı Fahri Bey.

9.         Fırka Kh.1’inci Şb. Mülhakı Mülazım-ı Evvel Cevdet Bey.

10.      45’inci Alay 2’nci Tb. K. nı Kd. Yüzbaşı Refik Bey.

11.      Fırka Kh. Esliha Subayı Mülazım-ı Evvel Fehmi Bey.

12.      45’inci Alay Kh. Bl. K. Yüzbaşı Halil Turgut Bey.

13.      56’ncı Alay Kh. Bl. K. Yüzbaşı İsmail Hakkı Bey.

14.      Fırka Kumandanı Emir Subayı Mülazım-ı Evvel Fehmi Bey.

15.      56’ncı Alay 6’ncı Bl. K. Mülazım- Evvel Necati Bey.

16.      Fırka Divan-ı Harp Reisi Binbaşı Mehmet Bey.

17.      38’inci Alay Makineli Tüfek Bl. K. Mülazım-ı Evvel Zülküfi Bey

 

15’inci Fırkanın Batı Cephesinde Bağlı Olduğu Komuta Kademesi:

1.         Başkumandan: Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa.

2.         Erkan-ı Harbiye-i Umumi Reisi: 2. Ferik Fevzi Paşa.

3.         Batı Cephesi Kumandanı: Mirliva İsmet Paşa.

4.         Batı Cephesi Erkan-ı Harp Reisi: Erkan-ı Harp Miralayı Asım Bey.

5.         3’üncü Grup Kumandanı: Mirliva Yusuf İzzet Paşa.

 

15’inci Fırkanın Sakarya Muharebelerindeki Komuta Heyeti:

1.         15’inci Fırka Kumandanı Erkan-ı Harp Miralayı Şükrü Naili Bey (GÖKBERK).

2.         15’inci Fırka Erkan-ı Harp Reisi Erkan-ı Harp Binbaşısı Tahir Bey.

3.         38’inci Alay Kumandanı Erkan-ı Harp Kaymakamı Demir Ali Bey (SOMDEMİR) -Demir Ali Bey’den sonra Erkan-ı Harp Binbaşısı İlyas Zeki Bey (AYDEMİR).

4.         45’inci Alay Kumandanı Erkan-ı Harp Kaymakamı Kamil Kemal Bey.

5.         56’ncı Alay Kumandanı Erkan-ı Harp Kaymakamı Mehmet Fehmi Bey (TINAZ).

6.         15’inci Topçu Alay Kumandanı (Topçu) Kaymakam Adil Bey (TÜRER).

 

15’inci Fırka Kumandanlığı Emrinde Milli Mücadeleye İştirak Ederek TBMM Tarafından İstiklal Madalyası ile Taltif Edilen Kahraman Ordulular:

1.         İsmail oğlu Mehmet, GÜMÜŞ, 1300 Perşembe

2.         Halil oğlu Hasan, ÇALIŞ, 1302 Perşembe

3.         Salih oğlu Hakkı, ÜSTÜN, 1302 Perşembe

4.         İbrahim oğlu Mustafa, AKTÜRK, 1303 Perşembe

5.         Mahmut oğlu Salih, BAYHAN, 1303 Ordu

6.         Ömer oğlu Mahmut, KUMAŞ, 1304 Perşembe

7.         İbrahim oğlu Kamil, ÇALIŞ, 1304 Perşembe

8.         Mehmet oğlu Ali, ÖNDER, 1304 Perşembe

DEVAMI YARIN