GÜNCEL
Giriş Tarihi : 05-07-2021 07:55   Güncelleme : 04-07-2021 13:18

PERŞEMBE YEŞİLKÖY MAHALLESİ KURTULUŞ SAVAŞI ŞEHİTLERİ ANITI -“KUTLUCALILARI” KUTLUYORUZ-

PERŞEMBE YEŞİLKÖY MAHALLESİ KURTULUŞ SAVAŞI ŞEHİTLERİ ANITI -“KUTLUCALILARI” KUTLUYORUZ-

Hazırlayan: Em.Astsubay Selçuk ŞEN

3 Temmuz 2021 tarihinde Perşembe İlçemizin kedine has doğal güzellikleri ve doğası kadarda insanları da güzel Yeşilköy kadim adıyla “Kutluca” mahallesinde yapılan “Kurtuluş Savaşı Şehitleri Anıtı” nın,  ilçe protokolü ve davetlilerin iştirak ettiği törenle açılışı gerçekleştirildi. Törene:

-Perşembe İlçe Kaymakamı Sn. Levent YETKİN

-Perşembe Belediye Başkanı Sn. Mustafa Sayım TANDOĞAN

-Perşembe İlçe Jandarma Komutanı J. Asb. Kd. Bçvş. Turan ŞİMŞEK

-Perşembe İlçe Emniyet Müdürü 4’üncü Snf. Emn. Md. Eyüp BULDUKOĞLU

-Perşembe İlçe Müftüsü Mehmet SÜSÜN

-Perşembe İlçe Nüfus Müdürü İmdat MİNNET

-Perşembe İlçe Mal Müdürü Murat HAYAL’de katılım sağlamışlardır. Çok sayıda mahalle sakinin hazır bulunduğu törene Ordu yerel basınından yalnızca Ordu Hayat Gazetesi katılımda bulunmuştur. Törene Ordu Hayat Gazetesi’ni temsilen köşe yazarı Em. Astsubay Selçuk ŞEN davet edilmiş ve tarihi süreç hakkında bir konuşma yapmıştır.

Yeşilköy -Kutluca- “Kurtuluş Savaşı Şehitleri Anıtı” …

Köy sakinlerinden Em. Öğretmen Sn. Yaşar ÖZDEMİR önderliğinde bir araya gelen Muhammed YILMAZ, Nuray BAHAR, Ercan KARAMUSTAFA, Senai DİL, Meryem ARSLAN, Reyhan ARSLAN, Mustafa YURT, Emine AŞIK, Haydar ŞEN, Yusuf TANIVERMİŞ, Salim ŞEN, Turan ŞEN, Nermin ŞEN ŞERBETCİ, Şakir ŞEN, Cafer ŞEN, Namık ÖZDEMİR, Mareşal YILDIRIM, Hacıbey ÖZBAY, Dindar MEMİŞ, Şerife ERDEM, Onur GÜNGÖR, İslam MEMİŞ, Recai MEMİŞ ve Yüksel OĞUL tarafından tüm masrafları karşılanan anıt; Osmanlı 3’üncü Ordu Müftş.liği ve BMM Hükümeti Garp Cephesi Kumandanlığı zayiat defter kayıtları esas alınarak tespiti yapılan ve Ordu Kazası Perşembe Nahiyesi Kutluca Karye nüfusuna kayıtlı olup Harb-i Umumi ( 2 kişi) ve Kurtuluş Savaşı (4 kişi) ‘nda şehit düşen altı kahramanın aziz hatıralarını yaşatmak adına inşa edilmiştir.

Açılışı yapılan anıtta künye bilgileri mevcut 6 kahraman;

-Harb-i Umumi şehidi Şakir oğlu Dursun (1891)

-Harb-i Umumi şehidi Hüseyin Oğlu Halil (1899)

-Kurtuluş Savaşı şehidi Mahmut oğlu Halil (1900)

-Kurtuluş Savaşı şehidi İbrahim oğlu Hakkı (1900)

-Kurtuluş Savaşı şehidi İbrahim oğlu Hamdi (1899)

-Kurtuluş Savaşı şehidi Osman oğlu Mehmet (1899)

Yazımızın bundan sonraki kısmında adları anıtlaşan altı kahramanı cepheye sürükleyen askeri ve siyasi gelişmelerden bahsetmek isterim.

Avrupa ve Balkan coğrafyasında savaşın ayak seslerinin duyulduğu 1914 yılı yazında, 2 Ağustos 1914’de Alman İmparatorluğu ile ittifak antlaşması imzalayan Osmanlı aynı tarihinde (Yemen’deki 7’nci Kolordu ile Asir ve Hicaz’daki 21 ve 22’nci Tümenler dışında) kara, deniz ordularında genel seferberlik ilanı kararı almıştır. 3 Ağustos 1914 genel seferberliğin birinci günü olarak kabul edildi. Seferberlik ilan edildiği anda Osmanlı Kara Ordusunun 1’inci ve 2’nci Orduları İstanbul, 3’üncü Ordu ise Doğu Anadolu ve Kafkas bölgesinde idi. Ancak 3’üncü Ordu’nun mevcut kuruluşu çok geçmeden harbin gereklerine göre değişti ve 3’üncü Ordu 10’uncu Kolordu ile takviye edildi.

Sorumluluk sahası Orta ve Doğu Karadeniz, Kafkas hattı ve Doğu Anadolu mıntıkası olan 3’üncü Ordu Kumandanlığının (karargâhı Erzincan’da) Kolordu ve bunlara bağlı Fırkaların konuş yerleri ise şu şekildeydi: 9’uncu Kolorduya bağlı 28 ve 29’uncu Fırkalar Erzurum’da, 17’nci Fırka Bayburt’ta, 10’uncu Kolorduya bağlı 30 ve 31’inci Fırkalar Erzincan’da, 32’nci Fırka Sivas’ta, 11’inci Kolorduya 18’inci Fırka Elazığ’da, 33’üncü Fırka Van’da, 34’üncü Fırka Muş’ta konuşlu idi.

Osmanlı Devletinin Genel Seferberlik ilan ettiği tarih itibarıyla Rus Ordusun Kafkas bölgesi yığınak planı ise şu şekildeydi;

Batum bölgesinde General Yehşin emrinde; -“Kıyı Grubu” (kolordu seviyesinde)  kuvvetlerine bağlı 6’ncı Tümen, Plaston Hudut Taburu, 1 İstihkâm Taburu, 36’ncı Topçu Tugayına bağlı 1 Batarya, 1 Süvari Bölüğü ayrıca Karadeniz kıyısında 3’üncü Kuban Plaston Tugayı. Oltu bölgesinde Gn. İstomin emrinde ki birlikler, Sarıkamış bölgesinde General Berkman, General Devir, General Anduruski, General Perjavalaski ve General Baratof emrindeki birlikler, Erivan-Iğdır bölgesinde General Sabiski’ye bağlı birlikler ile İran Azerbaycan’ı Hoy Kuzeyi bölgesinde General Çernozubof emrinde ki birlikler bulunmaktaydı.

Rusların Ordu Kumandanlığı görevini General Voronzof Daçhof yürütmekte, karargâh olarak Tiflis Garnizonu kullanmaktaydı. Osmanlı Devleti’nin ordusunun başında ise Başkumandan Vekili olarak Enver Paşa bulunmaktaydı.

Buraya kadar Osmanlı Devletinin ittifak anlaşmasından ve Osmanlı ve Rus kara birliklerinin mevcut yapılanmalarına değindik. Şimdi ise imparatorluk genelinde olduğu gibi Ordu Kazasında da seferberliğin uygulanması konusuna değineceğiz.

 

Trabzon Vilayeti Ordu Kazasında Asker Alma Seferberliğinin uygulanması:

Seferberlik ilanını hakkındaki “Padişah İradesi”, 5 Ağustos’ta Trabzon Vilayetine ulaşmış Vali Cemal Azmi Bey’in talimatıyla tüm kazalara tebliğ edilmişti. 2 Ağustos tarihli Seferberlik Emri hükümleri ve 12 Mayıs 1914 tarihli "Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-u Muvakkatı” gereğince, Kolordular muvazzaf ve yedek asker ihtiyaçlarını kendilerine tahsisli saha dâhilindeki yükümlüleri silahaltına alarak gidereceklerdi. Trabzon Vilayeti Ordu Kazası bu meyanda 3’üncü Ordu’ya bağlı 10’uncu Kolordu Kumandanlığına tahsis edilen saha içerisinde ve 32’nci Fırka sorumluluk bölgesinde bulunmaktaydı. 10’uncu Kor. Asker Alma Kurulu bu vazifeyi Fırka (Tümen) Ahz-ı Asker Daireleri ile onlara bağlı Nahiye ve Kazalarda mevcut Ahz-ı Asker Şube Reislikleri marifeti ile yürütecekti.

Harbin başlangıcında 10’uncu Kolordu Ahz-ı Asker Heyeti Reisliği görevinde Erkan-ı Harp Miralayı (1311 - b.P.13) Ahmed Avni Bey, 32’nci Fırka Ahz-ı Asker Daire Reisliği görevinde ise Erkan-ı Harp Kaymakamı (1309 - P.8) Mustafa Hilmi Bey bulunmaktaydı. Aynı tarihte Ordu Kazası Perşembe Nahiyesi Ahz-ı Asker Şube Reisliği görevini ise Harputlu Piyade Binbaşı (1315-P.202) Yusuf Ziya Bey yürütmekteydi.

Seferberliğin uygulamasının başladığı tarihte ordunun hazar kadrolarında nizamiye (muvazzaf) eri olarak silahaltında 1307 (1891), 1308 (1892), 1309 (1893) doğumlu olanlar bulunmakta idi. Bu erler 1327 (1911), 1328 (1912) ve 1329 (1913) yıllarında askere alınmışlardı. Seferberliğin ilanı ile birliklerin seferi kadro eksikliğini tamamlamak adına ilk aşamada 1310 (1894) doğumlular askere alınmıştı. Bahsi geçen doğumluların seferi kadroları dolduramamasından dolayı, seferberlik kanunun 84-85-89 ve 147’nci maddesinde işaret edilen 1303 (1885)-1309 arası doğumlularda yedek olarak silahaltına alındılar. Bunlar arasında nispeten yaşlı olanlar depo (eğitim) tabur ve alaylarına celp edilerek mümkün mertebe bu birlik teşkilatında kalacaklardı. Seferberliğin ilk dört gününde Trabzon Vilayeti genelinde seferberlik kapsamında18.807 asker toplanmıştı.

10’uncu Kolordunun birliklerinin sefer kadrolarını bütünlemek adına, Trabzon Vilayeti Ordu Kazası ve nahiyelerinden muvazzaf ve yedeklik evresinde olup seferberlik hükümleri doğrultusunda silahaltına alınanlar konakladıkları Eskipazar mevkiinden en seri vasıtayla 10’uncu Kor. 32’nci Fırkaya bağlı Ünye 93’üncü Depo Alayı ve Giresun 94’üncü Alay’a nakledildiler. Depo birliklerinde silah, giyim-kuşam ve teçhizatla donatılarak hızlandırılmış eğitime tabi tutulan erler kıtalarına gidecekleri güne kadar burada bekleyeceklerdi. Kısa süre sonra Ünye’ye sevk edilenlerin bir kısmı Ünye – Karakuş – Niksar – Suşehri güzergâhını takiben Sivas ve Erzincan’a, Ünye’de kalan mevcutla Giresun’da bulunanlar tahsis edilen vapur ve muharip gemilerle Trabzon’a oradan da Trabzon – Maçka – Bayburt – Kop ve Aşkale üzerinden Erzurum’a nakledildiler. Bir kısım yükümlü de Ordu-Ulubey-Mesudiye-Zara hattını takiben Sivas’a sevk edildiler.

Yalnızca Trabzon Vilayeti genelinde İlk dört günkü asker alma mevcudu neredeyse 19.000 civarında olan 10’uncu Kolordu, 29 günde seferber olması gerekirken 42 günde ancak seferberlik haline gelebilmişti. Ordu Kazasında seferberlik işlemlerinin uzamasında en büyük etken mevsimin yaz olması ve bundan kaynaklı olarak köylerden yaylalara göçlerin yaşanmış olmasıydı. Dolayısıyla yerel hükümetin halka ulaşımında gecikmeler yaşanması gayet normaldi.

Asker alma ve seferberlik uygulamaları Balkan Harbi sonrasında önemli ölçüde değiştirilmişti. Asker alma ve seferberlik esasları ile ilgili düzenlemeleri içeren emirlerin geç verilmesi uygulamada aksaklıklara neden oldu. Ordu ve nahiyelerinde hizmet veren Ahz-ı Asker (As. Şb. Bşk.lığı) Reisliklerinin, erleri barındırmak ve iaşe etmek için esaslı tedbirler alamamış olması büyük sıkıntı yaşanmasına neden oldu. Bununla birlikte kıtalara celp işleminin nasıl yapılacağı netlik kazanmadığı için şubelerce sakatlar dâhil bütün mükellefler toptan çağrılmışlardı. Hangi mükellefin alınacağı netleştikten sonra erlerin bir kısmı köy ve kasabalarına geri gönderiliyordu. Seferberlik uygulamasının başlangıç aşamasındaki belirsizlikler nedeniyle kendiliğinden memleketlerine dönenler ve hatta firar edenler de olmuştu.

Osmanlı kara ve deniz ordusunun seferi hazırlıkları devam ederken diğer taraftan Donanma Birinci Kumandanı -Alman- Ferik amiral Souchon –Zuhon- Paşa emrindeki Osmanlı Donanması 27-30 Ekim 1914 tarihlerinde Rus Çarlığının Karadeniz’deki stratejik deniz ve kara hedeflerini bombardıman etmiştir. Osmanlı Donanmasının Çarlık Rusya’sının Karadeniz kıyısındaki stratejik deniz üslerini bombardıman etmesinin ardından, 1 Kasım’da Rus Elçisi İstanbul’u terk etmiş aynı gün Rus ordusu Kafkasya bölgesinde ileri harekâta geçmiştir. Sınır hattımızı delen Rus Çarlığı böylelikle 1 Kasım 1914’te Osmanlı Devleti’ne resmen savaş ilan etmiş oldu.  Batum, Ardahan ve Kars (Sarıkamış) üzerinden topraklarımıza giren Rus kuvvetleri başlangıçta hudut birliklerimizin savunma muharebesi ile temas etmiş olsalar da çok geçmeden kayda değer mevziler elde etmiş oldular. Osmanlı Devleti ise donanmasının hesapta olmayan baskını karşısında Rus Ordusunun ileri harekâtımı şaşkınlıkla karşılamış ve 11 Kasım 1914 tarihinde resmen Rus Hükümeti ve müttefiklerine harp ilan etmiştir. Tarafı olduğumuz harp çok kısa bir sürede birçok bölgede cephe hatlarının oluşmasına neden olmuştur.

Dört yıl süren harpte çok sayıda şehidimiz en az o kadarda yaralı ve gazimiz olmuştur. Adlarına anıt dikilen altı Kutlucalı kahramandan;

-Şehit Şakir oğlu Dursun; Harb-i Umuminin başladığı tarih itibarıyla silah altında bulunan tevellütlülerdendi. 10’uncu Kolordu 32’nci Fırka 95’inci Alay efradı iken 23 Kasım 1915 tarihinde Kafkas Cephesi-Bardiz Muharebesinde şehit düşmüştür.

-Şehit Hüseyin oğlu Halil; Harb-i Umumi’ye 2 Ağustos 1914 tarihli Genel Seferberlik hükümleri kapsamından seferberlik neferi olarak iştirak eden tevellütlülerdendi. 1’inci Kuvveyi Seferiye Kumandanlığı 9’uncu Alay efradı iken 17 Eylül 1915 tarihinde Kafkas Cephesi-Keçi Deresi mevkiinde şehit düşmüştür.

DEVAMI YARIN